Η έλευση της άνοιξης, μαζί με την αισιοδοξία και την ανάταση που δημιουργεί σε όλους μας, συνδυάζεται με την εκδήλωση αλλεργιών σε ένα μεγάλο ποσοστό ατόμων, που υπερβαίνει το 40% του γενικού πληθυσμού, με αποτέλεσμα για πολλούς πάσχοντες να περιγράφεται ως η δυσκολότερη εποχή του χρόνου.
Αναμφίβολα, η σημαντικότερη εαρινή αλλεργία είναι η αναπνευστική, με συμπτώματα από τη μύτη, τα μάτια και τους πνεύμονες. Συγκεκριμένα, η αλλεργική ρινίτιδα εκδηλώνεται με έντονη καταρροή, πταρμούς, φαγούρα στη μύτη και ρινική συμφόρηση, συμπτώματα που συνήθως γίνονται πιο έντονα στην πορεία της άνοιξης. Στο 70% των περιπτώσεων συνυπάρχει και αλλεργική επιπεφυκίτιδα, με προεξάρχοντα συμπτώματα τον οφθαλμικό κνησμό και τη δακρύρροια.
Επιπρόσθετα, πολλοί αλλεργικοί εκδηλώνουν δύσπνοια, βήχα, δυσφορία στην αναπνοή και συριγμό, που συχνά περιγράφουν ως «γατάκια» και δεν είναι τίποτε άλλο από τις τυπικές εκδηλώσεις του αλλεργικού άσθματος.
Τα συμπτώματα αυτά εκδηλώνονται είτε όλα μαζί και από τα τρία «όργανα-στόχους» — τη μύτη, τα μάτια και τους πνεύμονες — είτε και μεμονωμένα. Η βαρύτητά τους ποικίλλει σημαντικά: από ήπια, διαλείποντα συμπτώματα κάποιες ημέρες της άνοιξης έως καθημερινά, έντονα ενοχλήματα που επηρεάζουν δραματικά την καθημερινότητα των πασχόντων, με αδυναμία ανταπόκρισης στην εργασία και στις καθημερινές δραστηριότητες, δυσκολία συγκέντρωσης στις μαθησιακές υποχρεώσεις των παιδιών, αίσθημα κόπωσης και κακή ποιότητα ύπνου.
Παράλληλα, η ένταση των συμπτωμάτων ποικίλλει και στο ίδιο άτομο ανάλογα με τις κλιματολογικές συνθήκες. Για παράδειγμα, ημέρες με βροχόπτωση μπορεί να συνοδεύονται από ηπιότερη συμπτωματολογία, ενώ αντίθετα ημέρες με έντονο αέρα ή αυξημένη σκόνη να οδηγούν σε σημαντική επιδείνωση.
Σε κάθε περίπτωση, στα περισσότερα αλλεργικά άτομα, χρόνο με τον χρόνο και ιδιαίτερα στις ηλικίες 20-40 ετών, τα συμπτώματα επεκτείνονται — για παράδειγμα, κάποιος που πάσχει μόνο από ρινίτιδα μετά από κάποια χρόνια αναπτύσσει και άσθμα — και επιδεινώνονται ως προς τη βαρύτητά τους. Αποτέλεσμα είναι συχνά οι πάσχοντες να αναφέρουν ότι «συνήθισαν» τα φάρμακα που έπαιρναν και να αναζητούν κάτι πιο δραστικό για την ανακούφισή τους.
Στους πάσχοντες από αναπνευστικές αλλεργίες, η εισπνοή της γύρης κινητοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα, το οποίο παράγει ανοσοσφαιρίνη Ε. Πρόκειται για ένα αντίσωμα που προκαλεί την απελευθέρωση ορισμένων χημικών ουσιών-μεσολαβητών, όπως η ισταμίνη, τα λευκοτριένια και οι προσταγλανδίνες, οι οποίες δρώντας στους ιστούς των ματιών, της μύτης και των πνευμόνων επάγουν τα αντίστοιχα συμπτώματα.
Η εποχή των εαρινών αλλεργιών ποικίλλει από χώρα σε χώρα αλλά και από περιοχή σε περιοχή και εξαρτάται όχι μόνο από τη συγκέντρωση των αντίστοιχων γύρεων στην ατμόσφαιρα, αλλά και από περιβαλλοντικές συνθήκες, τόσο κλιματολογικές (υγρασία, θερμοκρασία) όσο και από τον βαθμό ατμοσφαιρικής ρύπανσης, που επιδεινώνει το πρόβλημα.
Στη χώρα μας, η εποχή των «ανοιξιάτικων» αλλεργιών τυπικά αρχίζει το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου και επεκτείνεται έως τα μέσα Ιουνίου. Τα είδη γύρεων που συχνότερα ευθύνονται για την εκδήλωση των συμπτωμάτων είναι τα αγρωστώδη/δημητριακά, το περδικάκι (είδος ζιζανίου που ευδοκιμεί σχεδόν αποκλειστικά στη Μεσόγειο) και η ελιά. Ωστόσο, πληθώρα άλλων φυτών και δένδρων, όπως τα κυπαρισσοειδή, η αμβροσία κ.ά., μπορούν να προκαλέσουν ανάλογα συμπτώματα.
Τι μπορούμε να κάνουμε λοιπόν για να αποφύγουμε τον φαύλο κύκλο των ανοιξιάτικων αλλεργιών; Αναμφίβολα, το σημαντικότερο είναι η έγκαιρη διάγνωση και η ταυτοποίηση του υπεύθυνου είδους γύρης, ενός ή και περισσοτέρων, που ευθύνεται για το πρόβλημα. Ο ειδικός Αλλεργιολόγος, με τις κατάλληλες ερωτήσεις από το ιστορικό, απλά tests (δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού) που ολοκληρώνονται σε 15 λεπτά και ειδικές εξετάσεις αίματος, θα εντοπίσει τα είδη γύρεων ή και άλλων αλλεργιογόνων που ευθύνονται για το πρόβλημα. Στη συνέχεια θα συστήσει, με βάση το είδος και την ένταση των συμπτωμάτων, την ενδεδειγμένη θεραπευτική αγωγή.
Μία συχνή ερώτηση σε ό,τι αφορά τις αλλεργίες στις γύρεις είναι αν μπορεί κάποιος να περιορίσει την έκθεση σε αυτές λαμβάνοντας περιβαλλοντικά μέτρα. Τα είδη των γύρεων που προκαλούν αλλεργίες μεταφέρονται μέσω του αέρα σε εκατοντάδες χιλιόμετρα· ως εκ τούτου, η αποφυγή τους είναι πρακτικά ανέφικτη.
Η χρήση προληπτικών μέτρων, όπως η αποφυγή άσκησης σε εξωτερικό χώρο νωρίς το πρωί και αργά το απόγευμα, όταν παρατηρείται συνήθως η μέγιστη γυρεοφορία, μπορεί να αποτρέψει την υπερβολική έκθεση και τη συνεπακόλουθη επιδείνωση των συμπτωμάτων, αλλά δεν αποτελεί οριστική λύση, ιδιαίτερα καθώς θέτει σοβαρούς περιορισμούς στις δραστηριότητες τόσο των παιδιών όσο και των ενηλίκων. Αντίστοιχα, αμφιλεγόμενα αποτελέσματα υπάρχουν για τα φίλτρα γύρεων που χρησιμοποιούνται στη μύτη για να μειώνουν την έκθεση.
Η μόνη αποτελεσματική, οριστική και αιτιολογική θεραπεία για την αναπνευστική αλλεργία είναι η ανοσοθεραπεία στα υπεύθυνα είδη γύρεων, μία θεραπεία που «εκπαιδεύει» το ανοσοποιητικό μας σύστημα να μην αντιδρά στις γύρεις που προκαλούν το πρόβλημα. Αποτελεί μια πλήρως τεκμηριωμένη και ασφαλή θεραπεία, που προτείνεται σε παιδιά από την ηλικία των 5 ετών και μπορεί να γίνει είτε από το στόμα (υπογλώσσιες σταγόνες ή χάπια) είτε με υποδόριες ενέσεις. Ο Αλλεργιολόγος, σε συνεργασία με τον πάσχοντα, θα επιλέξουν την καλύτερη εναλλακτική με σεβασμό πάντα στην επιθυμία του αλλεργικού ατόμου.
Παράλληλα με την ανοσοθεραπεία, υπάρχουν ασφαλή και αποτελεσματικά φάρμακα για να ελέγξουν τα συμπτώματα από τη μύτη, τα μάτια και τους πνεύμονες. Σύγχρονα αντιισταμινικά όπως η μπιλαστίνη, που δεν προκαλούν καταστολή και υπνηλία, ρινικά στεροειδή με ελάχιστη συστηματική απορρόφηση, συνδυασμός ενδορρινικού αντιισταμινικού με κορτικοστεροειδές (φλουτικαζόνη/αζελαστίνη), εισπνεόμενα φάρμακα (ασφαλή κορτικοστεροειδή / βρογχοδιασταλτικά μακράς δράσης) με συσκευές που καλύπτουν τις ανάγκες κάθε ασθενούς, καθώς και η μοντελουκάστη που δρα συνδυαστικά σε μύτη και πνεύμονες, αποτελούν σημαντικά όπλα στη φαρέτρα μας για τον έλεγχο των συμπτωμάτων.
Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να θυμόμαστε ότι όταν τα συμπτώματα υποχωρούν με την έλευση του καλοκαιριού, είναι η κατάλληλη στιγμή ώστε να μπορέσουμε να χαρούμε την επόμενη άνοιξη χωρίς περιορισμούς και ενοχλήσεις: να εξακριβώσουμε άμεσα το αίτιο και να λάβουμε τις σωστές, εξατομικευμένες οδηγίες και θεραπευτικές επιλογές.