Αναμφίβολα, το καλοκαίρι είναι μια εποχή που μικροί και μεγάλοι απολαμβάνουν, ειδικά σε μια ηλιόλουστη, μεσογειακή χώρα όπως η Ελλάδα. Συχνά, όμως, η καλοκαιρινή χαλάρωση και ηρεμία διαταράσσονται από τα ενοχλητικά τσιμπήματα διαφόρων εντόμων, αλλά και από τη δυσάρεστη επαφή με υδρόβια όντα, όπως οι μέδουσες.
Η έγκαιρη αναγνώριση και οι σωστοί θεραπευτικοί χειρισμοί έχουν μεγάλη σημασία, ώστε να απαλύνουμε τα συμπτώματα και να ελαχιστοποιήσουμε τις δυσάρεστες επιπτώσεις στις διακοπές μας.
Ας δούμε συνοπτικά τα πιο συχνά τσιμπήματα του καλοκαιριού και τις σημαντικότερες ενέργειες για την αντιμετώπισή τους:
Κουνούπια
Τα κουνούπια είναι έντομα που τρέφονται με αίμα και τσιμπούν ακάλυπτα σημεία του σώματος. Έλκονται από τη θερμότητα και την οσμή του σώματος, καθώς και από το εκπνεόμενο διοξείδιο του άνθρακα. Αυτό εξηγεί γιατί κάποια άτομα είναι πιο ευάλωτα στα κουνούπια ή/και στις σκνίπες.
Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, στα σημεία των νυγμών εμφανίζονται τοπικές αντιδράσεις, με μικρής διαμέτρου ήπια ερυθρά εξανθήματα και έντονη φαγούρα, που μπορεί να διαρκέσει 2-3 ημέρες. Οι γενικευμένες αναφυλακτικές αντιδράσεις είναι εξαιρετικά σπάνιες.
Μια τοπική αντικνησμώδης λοσιόν, όπως η καλαμίνη, και αντιισταμινικά δισκία που ανακουφίζουν από τη βασανιστική φαγούρα συνήθως αρκούν ως αντιμετώπιση.
Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπάρχουν διάφορα είδη κουνουπιών, κάποια από τα οποία είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα. Σοβαρές λοιμώξεις, όπως η ελονοσία, ο Δάγκειος πυρετός, ο πυρετός του Δυτικού Νείλου, η φιλαρίαση και η εγκεφαλίτιδα, έχουν αναφερθεί. Σε περίπτωση εμφάνισης πυρετού ή άλλων γενικευμένων συμπτωμάτων, πρέπει να ζητήσουμε άμεσα ιατρική βοήθεια και να μην επαναπαυθούμε στη συμπτωματική αντιμετώπιση.
Κοριοί – Ψύλλοι
Το κοινό χαρακτηριστικό των δύο αυτών εντόμων είναι ότι τρέφονται με αίμα και συνήθως προκαλούν πολλαπλούς νυγμούς στο δέρμα μας ή στο δέρμα των ζώων.
Οι κοριοί συνήθως τσιμπούν το βράδυ, σχεδόν αποκλειστικά σε ακάλυπτα μέρη του σώματος κατά τη διάρκεια του ύπνου. Τα τσιμπήματά τους είναι χαρακτηριστικά, καθώς είναι κοντινά μεταξύ τους, συνήθως σε απόσταση 1-3 εκατοστών, και συχνά εμφανίζονται σε σειρά.
Τα τσιμπήματα των ψύλλων, αντίθετα, είναι μικρότερες κόκκινες κηλίδες και προκαλούν μικρότερο οίδημα και φλεγμονή σε σύγκριση με αυτά των κοριών ή των κουνουπιών. Μια ακόμη χαρακτηριστική διαφορά είναι τα σημεία των νυγμών: στους κοριούς εντοπίζονται κυρίως στον κορμό, ενώ στους ψύλλους κυρίως στα πόδια.
Για την ανακούφιση των συμπτωμάτων χρησιμοποιούνται αντιισταμινικά για τον κνησμό, τοπικές αντικνησμώδεις λοσιόν ή και σκευάσματα με κορτιζόνη.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι ψύλλοι, επειδή τσιμπούν γρήγορα και μεταφέρονται από άτομο σε άτομο, σπάνια μπορεί να ευθύνονται για μεταδοτικά νοσήματα, όπως ο μελιταίος πυρετός. Επίσης, οι κοριοί σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν έντονη φλεγμονώδη αντίδραση, όπως κυτταρίτιδα, που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση με αντιβιοτική αγωγή.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόληψη, η οποία περιλαμβάνει:
• σωστή εφαρμογή εντομοαπωθητικών στο δέρμα
• διενέργεια απεντομώσεων από εξειδικευμένους επαγγελματίες, όταν απαιτείται, προκειμένου να εξαλειφθούν οι πληθυσμοί των σχεδόν αόρατων ανεπιθύμητων «εχθρών»
Υμενόπτερα: μέλισσα, σφήκα, μεγάλες σφήκες
Οι νυγμοί των εντόμων αυτών είναι πολύ πιο συχνοί το καλοκαίρι, καθώς ο πληθυσμός τους είναι μεγαλύτερος, περνάμε περισσότερο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους και το δέρμα μας είναι σε μεγάλο βαθμό ακάλυπτο.
Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, τα τσιμπήματα προκαλούν τοπικές αντιδράσεις, με εμφάνιση πομφού («πετάλας»), κοκκίνισμα περιμετρικά και οίδημα, που συνοδεύονται από έντονο κνησμό.
Στις τοπικές αντιδράσεις, η αντιμετώπιση περιλαμβάνει:
• απομάκρυνση του κεντριού με μια πιστωτική κάρτα ή με σύρσιμο του δείκτη παράλληλα στο δέρμα, και όχι πιέζοντάς το
• πλύσιμο και απολύμανση της περιοχής
• τοποθέτηση πάγου ή ψυχρού επιθέματος, που μειώνει τόσο τον κνησμό όσο και το οίδημα
• τοπική εφαρμογή κορτιζονούχου κρέμας ή μαγειρικής σόδας
• αντιισταμινικό δισκίο, εφόσον ο κνησμός είναι έντονος
Συνήθως, η αντίδραση αυτή υποχωρεί σταδιακά σε 24-48 ώρες.
Αν, ωστόσο, η τοπική αντίδραση τη 2η-3η ημέρα γίνει πιο έντονη και συνοδεύεται από πόνο, ερυθρότητα και αυξημένη θερμότητα, πρέπει να αξιολογηθεί από ιατρό για το ενδεχόμενο επιμόλυνσης και πιθανής ανάγκης λήψης αντιβίωσης.
Σε ένα ποσοστό περίπου 2%, τα τσιμπήματα των υμενοπτέρων μπορεί να προκαλέσουν γενικευμένες αντιδράσεις, όπως γενικευμένο κνιδωτικό εξάνθημα με πομφούς και αγγειοοίδημα, ή ακόμη και δύσπνοια, συριγμό στην αναπνοή, γαστρεντερικά συμπτώματα (πόνο, εμετό, διάρροια), καθώς και λιποθυμική τάση με θάμβος όρασης, εμβοές, αδυναμία, που αποτελούν προάγγελο αναφυλακτικού shock.
Η αναφυλαξία αποτελεί επείγουσα κατάσταση που εκδηλώνεται συνήθως εντός 2 ωρών από το τσίμπημα και απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση με αδρεναλίνη, η οποία αποτελεί τη θεραπεία πρώτης γραμμής.
Όποιος εμφανίσει τέτοια συμπτώματα πρέπει να μεταβεί άμεσα στην πλησιέστερη μονάδα υγείας. Μετά την αντιμετώπιση της αντίδρασης, πρέπει να αξιολογηθεί από αλλεργιολόγο για περαιτέρω αντιμετώπιση με ανοσοθεραπεία, δηλαδή απευαισθητοποίηση στο δηλητήριο του υπεύθυνου εντόμου.
Επιπρόσθετα, όλοι όσοι έχουν βιώσει γενικευμένη αντίδραση πρέπει να έχουν πάντα μαζί τους αυτοενιέμενη ένεση αδρεναλίνης, καθώς σε ενδεχόμενη νέα αντίδραση η άμεση χρήση της μπορεί να αποτρέψει μια δυνητικά θανατηφόρο έκβαση.
Μέδουσες
Η μωβ μέδουσα ή τσούχτρα απαντάται παγκόσμια σε τροπικές και εύκρατες θάλασσες. Είναι ένα αρκετά μικρό και ποικιλόχρωμο είδος, του οποίου τόσο τα πλοκάμια όσο και η καμπάνα καλύπτονται από κεντριά.
Οι νηματοκύστες μπορεί να προκαλέσουν στο ανθρώπινο δέρμα ερύθημα, πρήξιμο και κάψιμο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν σοβαρές δερμονεκρωτικές, καρδιοτοξικές και νευροτοξικές επιδράσεις, ιδιαίτερα επικίνδυνες σε ευαίσθητα άτομα.
Τα συμπτώματα μετά από επαφή ή τσίμπημα από μέδουσα μπορεί να περιλαμβάνουν:
• πόνο σαν κάψιμο
• έντονο κοκκίνισμα του δέρματος
• εμφάνιση αποτυπώματος της μέδουσας στο δέρμα
• σπανιότερα ναυτία, πτώση πίεσης, ταχυκαρδία, κεφαλαλγία, εμετό, διάρροια, βρογχόσπασμο ή δύσπνοια
Σε περίπτωση εμφάνισης συστηματικών συμπτωμάτων, είναι απαραίτητη η άμεση μεταφορά του ασθενούς στο νοσοκομείο.
Σε περίπτωση τσιμπήματος από μωβ μέδουσα:
• Απομακρύνετε τυχόν πλοκάμια που έχουν κολλήσει στο σώμα, όχι όμως με γυμνά χέρια, γιατί αυτό μπορεί να μεταφέρει τον ερεθισμό στα χέρια.
• Ξεπλύνετε την περιοχή του τσιμπήματος με άφθονο θαλασσινό νερό.
• Αν δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε άμμο για να απομακρύνετε προσεκτικά τα πλοκάμια.
• Μη χρησιμοποιείτε γλυκό νερό, διότι μπορεί να ενεργοποιήσει κεντριά που έχουν παραμείνει στο δέρμα.
• Τοποθετήστε στο σημείο πάγο ή κρύες κομπρέσες.
• Αλείψτε την πάσχουσα περιοχή με κορτιζονούχο κρέμα, η οποία περιορίζει την τοπική φλεγμονώδη αντίδραση και ανακουφίζει από το τσούξιμο και τη φαγούρα.
• Πάρτε κάποιο αντιισταμινικό, εφόσον χρειάζεται, για την αντιμετώπιση του κνησμού. Η ανάγκη για τέτοιου είδους φάρμακα είναι μεγαλύτερη όσο μεγαλύτερη είναι η έκταση του δέρματος που έχει προσβληθεί.
Ακόμη και αν τα τσιμπήματα αποτελούν απρόοπτα του καλοκαιριού, που μπορεί να είναι από ενοχλητικά έως και επικίνδυνα, η σωστή ενημέρωση και η εφαρμογή απλών μέτρων, χωρίς πανικό, μπορούν να μας βοηθή